Το Χρυσό Στεφάνι της Μακεδονίας που επέστρεψε στην Ελλάδα το 2007 από το Μουσείο Γκετί έριξε φως στο συναρπαστικότερο παράνομο κύκλωμα στον κόσμο. Η διεθνής αρχαιοκαπηλία τα έχει όλα: 

υπερβολικά πολλά χρήματα, υπέροχη τέχνη, ξέπλυμα από την Ελβετία, πάθος που αγγίζει την εμμονή. Πώς ακριβώς λειτουργεί; Ποιες αρχαιότητες διεκδικεί η Ελλάδα; Ο Νικόλας Ζηργάνος, άνθρωπος-κλειδί στο ζήτημα της επιστροφής του Χρυσού Στεφανιού, εξηγεί. 

ΑΠΟ ΤΗ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΡΙΒΟΛΗ

Το ενδιαφέρον του δημοσιογράφου Νικόλα Ζηργάνου για την αρχαιοκαπηλία ως διεθνές κύκλωμα ξεκίνησε επίσημα το 1999, σε μια Ελλάδα που διέφερε πολύ από τη σημερινή: τα τελευταία είκοσι χρόνια το τοπίο ως προς το τι είναι ηθικό και παραδεκτό στον κόσμο των συλλεκτών αρχαιοτήτων αλλά και των μουσείων που επιθυμούν διακαώς να συνεχίσουν να εμπλουτίζουν τις συλλογές τους έχει αλλάξει ριζικά, κυρίως χάρη στους επαναπατρισμούς διάσημων κλεμμένων ευρημάτων σε Ελλάδα και Ιταλία από μερικά από τα μεγαλύτερα μουσεία και συλλέκτες του κόσμου. 

Ο Ζηργάνος, που δουλεύει είκοσι τρία χρόνια ως δημοσιογράφος (τα έντεκα στο διεθνές τμήμα της «Ελευθεροτυπίας») «κόλλησε». Η αρχαιοκαπηλία έγινε η εμμονή του: «Μαγεύεται κανείς, νομίζω, από την ελληνική τέχνη της αρχαιότητας, ακόμα και άνθρωποι αδαείς και μη ειδικοί, όπως εγώ. Υπήρχαν πολλοί αρχαιοκάπηλοι, που όταν τους έπιασαν έκλαιγαν, γιατί κινδύνευε να σπάσει αυτό που μετέφεραν». 

Μετά από ένα επιτυχημένο ντοκιμαντέρ (το «Κύκλωμα», σε συνεργασία με τον Ανδρέα Αποστολίδη) που προβλήθηκε το 2005, έπεσε στα χέρια του μια πληροφορία για ένα Χρυσό Στεφάνι από τη Μακεδόνια που είχε πουληθεί παράνομα στο Μουσείο Γκετί στην Καλιφόρνια. Μέσα από ένα δαιδαλώδες παζλ και μια υπόθεση που θυμίζει αστυνομικό μυθιστόρημα, με τη συνεργασία ενός δικτύου δημοσιογράφων (από τους «L.A. Times» μέχρι την «Daily Telegraph»), δικηγόρων, αστυνομικών και αρχαιολόγων απ' όλο τον κόσμο, ο Ζηργάνος συνέχισε να δουλεύει 4 χρόνια σε αυτή την ιστορία μέχρι να βρει την άκρη του νήματος. Πάνω στην έρευνα και στην ιστορία του βασίστηκε και το ντοκιμαντέρ «Οι τυμβωρύχοι των Θεών», μια συμπαραγωγή επτά ευρωπαϊκών χωρών. 

To στεφάνι που γύρισε στην Ελλάδα δεν ήταν παρά μόνο η αρχή. Σε μια Αθήνα χτισμένη πάνω σε θραύσματα πολιτισμών και με το Μουσείο της Ακρόπολης να έχει κάνει το δίλημμα των Ελγινείων πιο επίκαιρο από ποτέ, ο δρόμος για την επιστροφή αρχαιοτήτων έχει πια ανοίξει για τα καλά -το ίδιο και οι ερωτήσεις για ένα ιδιαίτερα κλειστό διεθνές κύκλωμα. Πώς λειτουργεί το κύκλωμα της αρχαιοκαπηλίας; Πώς βρίσκονται καινούργια ευρήματα σε διεθνή μουσεία; Τι ακριβώς συμβαίνει αυτήν τη στιγμή με τη διεκδίκηση των αρχαιοτήτων από μεγάλους συλλέκτες και μουσεία; Ποιος  μπορεί και ποιος δεν μπορεί να συλλέγει;   

Περίμενες ότι το Στεφάνι θα επέστρεφε στην Ελλάδα; 

Κοίταξε, όλα ξεκίνησαν από έναν αστυνομικό που δεν θέλησε ποτέ να αποκαλύψει το όνομά του, ο οποίος ένα βράδυ μού είπε «έλα, μωρέ, είναι μπλεγμένο και το ελληνικό κράτος» και μου έδωσε έναν φάκελο με κάποια χαρτιά. Ένα από αυτά ήταν η πρόταση της Ελληνικής Αστυνομίας προς το υπουργείο Πολιτισμού να διώξουν την έφορο του Μουσείου Γκετί, Μάριον Τρου, ως ύποπτη για αρχαιοκαπηλία, και το υπουργείο απαντούσε ότι «δεν επιθυμούμε τη δίωξή της». Τι δουλειά έχει η αστυνομία να ρωτάει κάτι τέτοιο και φυσικά τι δουλειά έχει το υπουργείο Πολιτισμού να απαντάει ότι δεν επιθυμεί τη δίωξή της; Αυτή η υπόθεση είχε αραχνιάσει σε έναν φάκελο επί χρόνια. Στην αρχή βρήκα μια κατάθεση στην Interpol ενός Έλληνα της Γερμανίας, ο οποίος φαινόταν να συστήνει στους αρχαιοκάπηλους τη Μάριον Τρου για την αγορά του Στεφανιού. Στη συνέχεια βρήκα μια πολαρόιντ φωτογραφία του Στεφανιού που είχε σταλεί σε έναν Ιταλό αρχαιοκάπηλο. Μετά μίλησα με καραμπινιέρους στην Ιταλία και αστυνομικούς στη Γερμανία, οι οποίοι μου έδωσαν απλόχερα τη βοήθειά τους, την ίδια εποχή που η ελληνική πολιτεία μού έκλεισε την πόρτα. Ήταν ένα παζλ. Μάζευα ψηφίδες και πληροφορίες και κάποια στιγμή κατάλαβα πως δεν είναι ένα πρόβλημα που μπορείς να το αντιμετωπίσεις μόνο εντός συνόρων. Θέλει κοινή στρατηγική, κι έτσι χτίστηκε σιγά σιγά αυτή η προσέγγιση Ελλάδας και Ιταλίας. Κερδίσαμε όλοι από αυτή την ιστορία. Μέσω της δημοσιότητας που πήρε η υπόθεση του Στεφανιού ευαισθητοποιήθηκαν άνθρωποι σε όλο τον κόσμο, πανεπιστήμια, δικαστικοί, απλοί πολίτες, και το κέρδος ήταν πολύ μεγάλο. Εξάλλου, η δίκη αυτή, ανεξάρτητα από το ότι δεν καταδικάστηκε η Τρου, έφερε στην επιφάνεια τον πανομοιότυπο τρόπο με τον οποίον λειτουργεί αυτό το κύκλωμα. Σχεδόν σε όλες τις υποθέσεις εμπλέκονται τα ίδια δέκα άτομα. Υπάρχουν δέκα ντίλερ και πέντε μουσεία που κρατάνε το 80% της παγκόσμιας αγοράς.   

Ποιος ακριβώς είναι ο τρόπος που δουλεύει αυτό το κύκλωμα; Υπάρχει πατέντα; 

Η κλασική περίπτωση είναι ότι ένας γεωργός, ένας κτηνοτρόφος ή ένας ψαράς πέφτει είτε επίτηδες είτε κατά λάθος πάνω σε κάτι σημαντικό. Αυτοί συνήθως το στοκάρουνε και ψάχνουν να βρουν έναν ενδιάμεσο που θα το μεταφέρει στο εξωτερικό. Σε μια Ευρώπη χωρίς σύνορα και τελωνεία, εύκολα μια νταλί- κα από την Ελλάδα, η οποία μεταφέρει φρούτα, μπορεί να κουβαλήσει και μερικές αρχαιότητες. Δεν είναι ούτε άνθρωποι ούτε ναρκωτικά, οπότε ούτε μυρίζουν ούτε ανιχνεύονται. Ξεφορτώνονται συνήθως είτε στο Μόναχο είτε στο free port της Γενεύης σε μια transit περιοχή. Εκεί αποθηκεύονται σε έναν duty free χώρο, όπου κοιμούνται, περιμένουν τους αγοραστές, ενώ παράλληλα τρέχουν και οι ημερομηνίες παραγραφής. Το αντικείμενο «ξεπλένεται» με τριγωνικές συναλλαγές μεταξύ offshore εταιρειών - συνήθως ο πρώτος και ο τελευταίος αποδέκτης είναι το ίδιο πρόσωπο. Από κει και πέρα, αφού περάσουν τρία με πέντε χρόνια, το αντικείμενο φεύγει και πάει στις αγορές, στο Λονδίνο, τη Νέα Υόρκη, το Τόκυο, και πουλιέται σε δημοπρασίες. Πλέον, αυτός που το 'χει αγοράσει το 'χει «ασπρίσει» - έχουν περάσει 3-4 αγοραστές πριν από αυτόν, έστω και εικονικοί, αλλά αυτός μπορεί να ισχυριστεί ότι το αγόρασε καλή τη πίστει.   

Η Ελβετία δηλαδή «ξεπλένει» αρχαιότητες; 

Το αντικείμενο φεύγει με κανονικά παραστατικά και ο ντίλερ υπογράφει μια δήλωση του νόμου 105 που λέει «χώρα προέλευσης: Ελβετία!». Όταν πια φτάσει στο Άμστερνταμ ή τη Νέα Υόρκη, πουλιέται σε ένα μεγάλο μουσείο ή σε έναν μεγάλο συλλέκτη. Πολλές φορές έχει συμβεί αυτό από τη στιγμή που το αντικείμενο βρίσκεται σε μια αποθήκη στην Ελβετία. Έχεις τη φωτογραφία του αντικειμένου, το βγάζεις στην αγορά σαν φωτογραφία, το βλέπουν οι κατάλληλοι αγοραστές κι αν τους αρέσει αρκετά και είναι αρκετά σημαντικό, πάνε και το βλέπουν και από κοντά στην Ελβετία και το παραγγέλνουν.   

Τι έχει επιστραφεί στην Ελλάδα εκτός από το Στεφάνι του Γκετί; 

Μαζί με το Στεφάνι από το Γκετί ήρθε μια καταπληκτική αρχαϊκή κόρη, που βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, μια στήλη από μαύρο ασβεστόλιθο, που σήμερα είναι στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Θήβας, ένα όχι και τόσο σημαντικό κομμάτι που σήμερα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θάσου. Από την ιδιώτη συλλέκτη Shelby White επιστράφηκαν μια στήλη που βρήκε το άλλο της μισό και βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Βραυρώνας κι ένα καταπληκτικό χάλκινο αντικείμενο από τη Μακεδονία. Επιστράφηκαν κομμάτια από τη Γερμανία, από τη Σουηδία, μέχρι και οι Ούγγροι θέλησαν να μας επιστρέψουν κομμάτια αυτοβούλως. Μια λήκυθος επέστρεψε από την Ελβετία μετά από ενέργειες του Γληγόρη, του αστυνομικού που ήταν υπεύθυνος για την αρχαιοκαπηλία, και του δικηγόρου Ηλία Μπίσια. Υπάρχουν αρκετές πολύ μεγάλες επιτυχίες που πέρασαν μάλλον στο ντούκου. Και οι Ιταλοί έχουν πάρει εκατοντάδες κομμάτια πίσω, ανάμεσά τους την Αφροδίτη της Μοργκαντίνα, τον Κρατήρα του Ευφρονίου και άλλα, πολύ σημαντικά κομμάτια.   

Ποια μουσεία είναι ύποπτα ξανά και ξανά; 

Μα δεν υπάρχει κανένα μουσείο στον κόσμο που να έχει πάρει ελληνικές αρχαιότητες οι οποίες να μην έχουν ανασκαφεί παράνομα. Δεν μπορείς να ξέρεις τι είναι παραγεγραμμένο, τι είναι παλιά συλλογή, τι είναι του 1800, τι είναι το «βρήκα στη σοφίτα του παππού μου ένα αγγείο». Αλλά όταν ανασκάφηκαν αυτά τα αγγεία, ανασκάφηκαν με παράνομο τρόπο, κάποιοι τα ιδιοποιήθηκαν κακώς και τα έβγαλαν και παράνομα από τη χώρα. Προφανώς, δεν ζητάς πίσω οτιδήποτε υπάρχει σε όλα τα μουσεία, αλλά καλό είναι να έχουμε μια επίγνωση ότι όλα όσα βρίσκονται εκεί είναι παράνομα. Νομικά, δεν μπορείς πια να τα διεκδικήσεις. Τα Ελγίνεια, ας πούμε, ίσως θα 'πρεπε να γυρίσουν πίσω απλώς για να 'ναι ακέραιο όλο αυτό το μνημείο και να μην είναι μοιρασμένο σε 100 μεριές.   

Τι διεκδικεί η Ελλάδα αυτήν τη στιγμή; 

Η Ελλάδα διεκδικεί διάφορα κομμάτια, είτε με επιστολές είτε με δικαστική συνδρομή είτε μέσω αστυνομικής συνεργασίας. Υπάρχουν, βέβαια, δυο υποθέσεις που αργούν. Στο Μουσείο Carlos της Ατλάντα βρίσκονται ένα άγαλμα ελληνιστικό της Τερψιχόρης κι άλλα δύο ευρήματα για τα οποία υπάρχουν όχι μόνο στοιχεία αλλά και μαρτυρίες κάποιων ότι τα είδαν στην Ελλάδα πριν φυγαδευτούν στο εξωτερικό, υπάρχουν φωτογραφίες των αρχαιοκάπηλων και καταθέσεις, και αντί να ασκηθεί δίωξη σε αυτό το μουσείο και να μας παρακαλούν γονατιστοί να τα γυρίσουν πίσω και να μην πάθουν τίποτα, η υπόθεση αραχνιάζει στα συρτάρια. Δεν καταλαβαίνω πώς είναι δυνατόν να έχουν περάσει τρία χρόνια από τότε που το έβγαλε η «Ελευθεροτυπία» πρωτοσέλιδο κι έγινε η προκαταρκτική εξέταση, να έχει πάει στον εισαγγελέα, και η υπόθεση να μην προχωράει.   

Εκτός από την πολιτιστική ζημιά που προκαλεί η αρχαιοκαπηλία, υπάρχει πάντοτε και η οικονομική. 

Καταρχάς, κατά τη διαδικασία της παράνομης εκσκαφής που γίνεται και γρήγορα και από ανθρώπους που δεν ξέρουν, καταστρέφεται αυτό που λέμε context: το περιβάλλον, οι πληροφορίες που συνυπάρχουν με το αντικείμενο. Για το Μακεδονικό Χρυσό Στεφάνι του Γκετί που σήμερα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο ελάχιστα πράγματα ξέρουμε. Εάν το βρίσκαμε στον ασύλητο τάφο μαζί με όλα τα άλλα κτερίσματα, τις ταφές, τα κόκαλα, θα γνωρίζαμε ένα σωρό πράγματα που θα πλούτιζαν τη γνώση μας για εκείνη την περίοδο και την κοινωνία που το έφτιαξε. Δεν είναι ένα αντικείμενο τέχνης απο- κομμένο από το κοινωνικό περιβάλλον και την ιστορία που το γέννησε. Υπάρχει όμως κι ένας άλλος παράγοντας, o οικονομικός. Στα Αηδόνια έξω από τη Νεμέα ένα ολόκληρο χωριό έσκαβε επί έξι μήνες. Ο παπάς, ο αστυνόμος, ο δάσκαλος, όλοι μαζί έσκαψαν πάνω από 17 θολωτούς μεγάλους μυκηναϊκούς τάφους: μεγάλα δωμάτια γεμάτα χρυσά και κεραμικά αντικείμενα. Μέσα σε έξι μήνες πούλησαν όλα τα ευρήματα. Πολύ αργότερα η Αρχαιολογική Υπηρεσία έκανε μια σωστή δουλειά, μια κανονική ανασκαφή στα ευρήματα των τάφων, και βρήκε μια γωνίτσα ασύλητη και χάρη σ' αυτήν, πέραν του ότι τεκμηρίωσαν ότι αυτά που βγήκαν στο εξωτερικό προέρχονται από την περιοχή, τακτοποίησαν αυτά που έλειπαν και τα γύρισαν πίσω ο Σακελλαράκης, η Ρωμιοπούλου, η Βαλάκου, η Δημακοπούλου. Αυτός ο μικρός θησαυρός τώρα έχει μια ολόκληρη πτέρυγα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Νεμέας, το οποίο δέχεται κάθε χρόνο χιλιάδες επισκέπτες. Σκέψου ότι αυτό το χωριό είναι πια ρημαγμένο κι έχει πλέον μόνο δυο γέρους, δεν υπάρχει τίποτα. Αν είχε σήμερα δεκαεφτά ασύλητους μυκηναϊκούς τάφους, θα ήταν ένα από τα μεγαλύτερα ανοιχτά μουσεία στον κόσμο και θα είχε εκατομμύρια επισκέπτες για πάντα. Δηλαδή, αυτοί πούλησαν όλο το μέλλον των παιδιών τους κι όλο το παρελθόν τους για ένα κομμάτι ψωμί. Επίσης, εάν όλα τα ευρωπαϊκά, αμερικανικά, γιαπωνέζικα μουσεία μπορούν να αγοράζουν από την ελεύθερη παράνομη αγορά όλα τα αριστουργήματα της ελληνικής και της ρωμαϊκής περιόδου τα οποία έχουν ανασκαφεί παράνομα, να τα εκθέτουν, να τα μελετούν, να κάνουν εκθέσεις, δεν υπάρχει κανένας λόγος να πάει κάποιος τουρίστας στην Αθήνα ή στη Ρώμη. Ας αφήσουμε τα ιδεολογήματα, τη φιλοπατρία ή την ύβριν ότι σκάβεις τους τάφους των προγόνων σου. Ας μείνουμε στην καταστροφή του περιβάλλοντος και στην οικονομική ζημιά που έχει η κοινωνία ή η χώρα.   

Πιστεύετε ότι οι άλλες χώρες διεκδικούν καλύτερα από μας; 

Η Ελλάδα έχει κάνει ένα άλμα σε αυτό τον τομέα τα τελευταία χρόνια. Βεβαίως, αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό και στην ιταλική εμπειρία. Οι Ιταλοί πραγματικά είναι τοπ στον συγκεκριμένο τομέα. Έχουν μια σταθερή, διαχρονική, εξαιρετικά αποτελεσματική πολιτική στο συγκεκριμένο θέμα. Έχουν μια απίστευτα τεχνολογικά και επιχειρησιακά προηγμένη υπηρεσία για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, που είναι μια υπηρεσία -πρότυπο διεθνώς.   

Αναφέρατε τον όρο «αρχαιοπωλείο». Στην Ελλάδα υπάρχουν αρχαιοπωλεία;

Ναι, υπάρχουν κάποια τέτοια καταστήματα που λειτουργούν με ειδική άδεια -κυρίως στην οδό Πανδρόσου στο Μοναστηράκι. Εισάγουν αρχαιότητες συνήθως από οίκους δημοπρασιών του εσωτερικού. Το νόμιμο εμπόριο είναι σχεδόν ανύπαρκτο βέβαια σε σχέση με το παράνομο. Τη δεκαετία του '60 και του '70 η οδός Πανδρόσου ήταν κάτι σαν τη Γουόλ Στριτ των αρχαιοκάπηλων. Όλα τα μεγάλα ονόματα της αρχαιοκαπηλίας είχαν μαγαζί-αντικερί και στα κρυφά πέρναγαν από τα χέρια τους χιλιάδες κομμάτια.

Αυτό πότε άλλαξε;

Κοίτα, αυτό που ήταν ηθικά και κοινωνικά παραδεκτό το '70 δεν είναι σήμερα, υπάρχουν άλλα στάνταρ πια. Πάρε για παράδειγμα τα κυκλαδικά εδώλια που είναι μοναδικής αισθητικής. Μέχρι τη δεκαετία του '50 η αντίληψη των αρχαιολόγων ήταν ότι επρόκειτο για πρώιμη βάρβαρη τέχνη -κανείς δεν ενδιαφερόταν. Όταν τη δεκαετία του '50 ξεκίνησε το κίνημα του μοντερνισμού, τα κυκλαδικά απέκτησαν αγορά. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να συληθούν οι Κυκλάδες επί δύο δεκαετίες σε απίστευτο βαθμό. Γιατί ξέρουμε τόσο λίγα για τον πολιτισμό των Κυκλάδων; Όχι μόνο επειδή δεν είχαν γραφή αλλά κυρίως επειδή ελάχιστες ανασκαφές έγιναν νόμιμα. Εκείνη την περίοδο το κράτος δεν μπορούσε να προστατέψει την πολιτιστική του κληρονομιά ούτε να εμποδίσει την ασύστολη κλοπή που γινόταν. Κατανοώ ως λογική ότι στη δεκαετία του '50 ή του '60 μπορεί να βρισκόταν ένας ιδιώτης ο οποίος για το καλό του τόπου, της τέχνης ή της πατρίδας τα μάζευε για να μη φύγουν. Σήμερα, όμως, που υπάρχει μια ευνομούμενη πολιτεία, που υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες κι έχουν αλλάξει η νοοτροπία και οι ηθικοί κώδικες των μουσείων, δεν μπορώ να δεχτώ ότι ένας ιδιώτης μπορεί να ψωνίζει από την ελεύθερη αγορά, να τα δωρίζει μετά στα μουσεία και να μην τρέχει τίποτα.   

Μόνιμη απορία για πολύ κόσμο, πάντως, είναι πώς ακριβώς βγάζει κανείς άδεια συλλέκτη.

Ρωτήστε τον κ. Μητσοτάκη. Εκατοντάδες Έλληνες έχουν συλλογές στο σπίτι τους. Τώρα, πόσοι από αυτούς έχουν άδεια συλλέκτη και τι κάνουν είναι άλλο θέμα.   

Οι ιδιωτικές συλλογές, βέβαια, ανήκουν σε επιφανείς ανθρώπους. Είναι κανείς διατεθειμένος να ασκήσει δίωξη;

Μα δεν χρειάζεται να τους ασκήσεις δίωξη. Θα ήταν απαράδεκτο να ζητήσεις απ' όλους τους ιδιώτες συλλέκτες και τα ιδιωτικά μουσεία και ενδεχομένως και μερικά δημόσια του εξωτερικού που έχουν ελληνική τέχνη να σου τα επιστρέψουν όλα πίσω. Πρέπει, όμως, να υπάρχουν κάποιοι κανόνες πια. Έτσι κι αλλιώς, ό,τι χρονολογείται πριν από τη δεκαετία του '70 είναι πια πέραν διεκδίκησης, και ηθικά και νομικά. Εγώ μιλάω για ανθρώπους που ξεκινούν να συλλέγουν σήμερα. Ας είναι καταγεγραμμένες οι συλλογές, ας δημοσιεύουν οι αρχαιολόγοι, δεν μπορεί σήμερα μουσεία και ιδιώτες συλλέκτες να συνεχίσουν να ζητάνε κλεμμένα. Δεν υπάρχει, από συστάσεως του ελληνικού κράτους, οποιαδήποτε άδεια εξαγωγής ελληνικών αρχαιοτήτων, εκτός κι αν είναι κάτι δανεικό για μια έκθεση. Όλες αυτές οι συλλογές είναι με κάποιον τρόπο παράνομες. Το ότι οχυρώνονται πίσω από νομικά τερτίπια σημαίνει ότι δεν ξερουν πως τα αντικείμενα είναι κλεμμένα; Πρόκειται για μια κοροϊδία. Καταλαβαίνω ότι τα μουσεία θέλουν να κάνουν εκθέσεις. Έχουν ανάγκη να προσελκύσουν το κοινό και να αλλάζουν τις εκθέσεις τους, να αλλάζουν τα αντικείμενα που έχουν, να τα εμπλουτίζουν. Ας δημιουργήσουμε μαζί εκθέσεις, ας τις εξάγουμε, ας στέλνουμε κάθε χρόνο εκ- θέσεις, δημοσιεύσεις, ανασκαφές μαζί. Θα ήταν εσωστρεφές και βλακώδες να θέλουμε να κρατήσουμε τα πάντα για πάρτη μας. Η πολιτιστική κληρονομιά ανήκει σε όλους, αλλά πρέπει να σταματήσουν τα ξένα μουσεία να αγοράζουν κλεμμένες αρχαιότητες. Φαντάζομαι ότι είναι γνωστό ποιοι είναι αρχαιοκάπηλοι και ποιοι συλλέγουν, πια. Ναι, αλλά το θέμα είναι ότι άλλο να ξέρεις, άλλο να μπορείς να το αποδείξεις και άλλο να μπορείς να καταδικάσεις, γιατί ίσως να έχει περάσει  μια πενταετία, μια δεκαετία, ανάλογα με τον χρόνο που έχει ορίσει μια χώρα για παραγραφή. Το θέμα δεν είναι να βάλεις τον κόσμο φυλακή, αλλά να είσαι σε θέση να αλλάξεις την αντίληψη των ανθρώπων και να επέμβεις πάνω στην αγορά. Εάν μειώσεις τη ζήτηση από τα μεγάλα μουσεία και τους μεγάλους συλλέκτες, θα μειωθεί και η προσφορά.   

Πώς θα μειωθεί η ζήτηση;

Η ζήτηση έχει ήδη πέσει για τις αρχαιότητες που δεν έχουν προέλευση. Το καλύτερο παράδειγμα μου το είπε ο Ιταλός εισαγγελέας Πάολο Φέρι. Έπιασαν μια σπείρα αρχαιοκάπηλων οι οποίοι βρήκαν ένα μνημείο αφιερωμένο στους μονομάχους κοντά στο Κολοσσαίο: τεράστιες μαρμάρινες πλάκες πάνω στις οποίες ήταν ζωγραφισμένοι οι μονομάχοι, ένα μοναδικό κι εξαιρετικά σημαντικό κομμάτι. Τέσσερα χρόνια έψαχναν οι αρχαιοκάπηλοι να το πουλήσουν και δεν έβρισκαν αγοραστή. Αυτό που συνέβη τα τελευταία δέκα χρόνια επηρέασε σημαντικά την αντίληψη των εφόρων των μουσείων, των συλλεκτών και των διοικητικών συμβουλίων των μουσείων της αγοράς, ότι πρέπει να αγοράζουν μόνο κομμάτια που έχουν προέλευση, που μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι υπήρχαν πολλά χρόνια στα χέρια κάποιου ιδιώτη. Αν δεις και πρόσφατους καταλόγους μεγάλων οίκων, θα καταλάβεις ότι τα κομμάτια που βγάζουν πια έχουν πολύ συγκεκριμένη περιγραφή. Σου λένε, το κομμάτι αυτό το 1936 ανήκε στη συλλογή του βαρόνου Ψ. Στο παρελθόν είχαν ξεσαλώσει. Πουλούσαν ένα αριστούργημα κι έλεγαν «στα χέρια Ελβετού συλλέκτη» χωρίς ονόματα, χωρίς τίποτα. Ε, αυτό σταμάτησε. Γιατί οι επιτυχίες των Ιταλών ανάγκασαν τα μουσεία να επιστρέψουν, ντροπιασμένα πολλές φορές, κομμάτια στην Ελλάδα, και αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αλλάξουν και αντίληψη. Το Γκετί, ας πούμε, δεν νομίζω ότι είναι το ίδιο πια. Δεν έγιναν όλοι Παναγίες, έγιναν πιο προσεκτικοί, δεν θέλουν να εμπλακεί το όνομά τους, δεν θέλουν να μπουν σε δικαστικές περιπέτειες, ούτε να χάσουν τα κομμάτια τους. Περνάμε πια σε μια άλλη εποχή. Ακριβώς επειδή μειώθηκε η ζήτηση, μειώθηκε και η προσφορά. Είναι μεγάλη επιτυχία αυτό. Υπάρχει μείωση της αγοράς και μια αλλαγή της αντίληψης παγκοσμίως από κράτη, οργανισμούς και ιδιώτες μέχρι ντίλερ.

O Νικόλας Ζηργάνος αρθρογραφεί στο Διεθνές Τμήμα της «Ελευθεροτυπίας». 

ΠΗΓΗ

Αθήνα, 10 Απριλίου 2008

ΕΡΩΤΗΣΗ

Προς τον Υπουργό Πολιτισμού κ. Λιάπη

Θέμα: Αγνοεί ο Υπουργός Πολιτισμού την διεθνή αστυνομική έρευνα και τον δικαστικό φάκελο σχετικά με την αρπαγή του Στεφανιού της Αμφίπολης; - Με ποια κριτήρια και στοιχεία θα αποφασίσει για τον τόπο έκθεσής του;

Στην εφημερίδα «Παρατηρητής» των Σερρών, δημοσιεύθηκε στις 28 Μαρτίου, ε.ε. άρθρο – παρέμβαση του σκηνοθέτη Τάκη Χατζόπουλου, ενός εκ των πολιτών που κινητοποιήθηκαν για την έκθεση του Στεφανιού στο Μουσείο της Ακρόπολης, το οποίο παραθέτουμε αυτούσιο:

«Με αφορμή τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα στο νέο αρχαιολογικό μουσείο της Ακρόπολη των Αθηνών, με θέμα την «Επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσής τους», θα ήθελα  να κάνω ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με τη διεκδίκηση από ομάδα πρωτοβουλίας πολιτών του Στεφανιού της Αμφίπολης. 

Πληροφορήθηκα, με καθυστέρηση, την από 14.12.2007 απάντηση του Υπουργού Πολιτισμού κ. Μιχάλη Λιάπη στην «Ερώτηση και αίτηση κατάθεσης εγγράφων» των Βουλευτών κ.κ. Μάρκου Μπόλαρη, Ευστάθιου Κουτμερίδη, Χρήστου Αηδονίδη και Μιχάλη Τιμοσίδη, με θέμα: «Το Χρυσό Στεφάνι της Αμφίπολης «δώρο» του Υπουργού Πολιτισμού στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης! - Προκλητική αμετροέπεια και ρωμαϊκή αντίληψη «Μαικήνα»! - Αγνοείται η προέλευση του Στεφανιού, το οποίο πρέπει να αποσηθαυρισθεί στο αρτιότατο και βραβευμένο από την Ευρωπάϊκή Ένωση Μουσείο της Αμφίπολης, όπως είναι η και επιθυμία των πολιτών! - Ζητείται η κατάθεση του φακέλου διεκδίκησης!». 

Ο κ. Μιχάλης Λιάπης παρέλαβε το Υπουργείο Πολιτισμού, λίγες ημέρες πριν από την υποβολή της παραπάνω ερώτησης και ως εκ τούτου, δεν είχε συμμετοχή ο ίδιος στη διεκδίκηση, τη διαπραγμάτευση και παραλαβή του στεφανιού. 

Η απάντηση του ήταν εξαιρετικά προσεκτική. Μετά τα τυπικά, αρχίζει με τη φράση: «σύμφωνα με τα στοιχεία που έθεσαν υπόψη μας οι αρμόδιες Υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού σας γνωρίζουμε τα εξής: Το χρυσό στεφάνι που επαναπατρίστηκε από το Μουσείο  J.P.Getty αποφασίστηκε να κατατεθεί στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, βάσει της επιστημονικής τεκμηρίωσης  για την προέλευσή του, στην οποία κατέληξαν ειδικοί αρχαιολόγοι του Υπουργείου Πολιτισμού και η οποία αποτέλεσε και βασικό στοιχείο για τη διεκδίκησή του» 

Ακολουθεί η παράθεση επιστημονικών αρχαιολογικών στοιχείων για την τεκμηρίωση της πιθανής προέλευσης του στεφανιού, που καταδεικνύει έρευνα και γνώση των αρχαιολόγων που προκαλούν θαυμασμό.  

Η απάντηση του κυρίου Υπουργού τελειώνει με την εξής παράγραφο: «Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης ευρίσκεται πολυσέλιδη πορισματική έκθεση τριών εγκρίτων επιστημόνων της Μακεδονίας, της κας Μπ. Τσιγαρίδα, της κας Δ. Ιγνατιάδου και της κας Α. Κοτταρίδη, η οποία αποτέλεσε το κύριο στοιχείο για την διεκδίκηση του στεφανιού και με το οποίο αποδείχθηκε η προέλευσή του από τάφο της Μακεδονίας. Το πόρισμα αυτό είναι στη διάθεση όποιου το ζητήσει και βεβαίως στη διάθεση των ερωτώντων κ.κ. Βουλευτών». 

Στις δύο αυτές παραγράφους της απάντησης λέγονται αλήθειες, άλλα μισές.

Στην πρώτη παράγραφο, η άλλη μισή αλήθεια που δεν λέγεται, είναι -έχει δημοσιευτεί και δεν έχει διαψευστεί- ότι βασικό στοιχείο για την διεκδίκηση του στεφανιού αποτέλεσαν οι έρευνες γερμανικών και ιταλικών αστυνομικών αρχών. Οι έρευνες αυτές αποκάλυψαν ατράνταχτα στοιχεία κυκλωμάτων αρχαιοκαπηλίας που αφορούσαν και αρχαιότητες του ελλαδικού χώρου. Με βάση αυτά τα στοιχεία ξεκίνησε η διεκδίκηση των κλεμμένων  αρχαιοτήτων από το μουσείο J.P.Getty και όχι βεβαίως από την τεκμηρίωση των αρχαιολόγων. 

Αν βασικό στοιχείο των  διεκδικήσεων ήταν οι επιστημονικές τεκμηριώσεις, αρκούσαν, μόνον αυτές, για να διεκδικήσουμε χιλιάδες σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα από τα Αρχαιολογικά Μουσεία όλου του κόσμου. Αλλά δεν αρκούν!

Στη δεύτερη παράγραφο, ο κύριος Υπουργός επανέρχεται στην «πολυσέλιδη πορισματική έκθεση… η οποία αποτέλεσε το κύριο στοιχείο για την διεκδίκηση του στεφανιού… Το πόρισμα αυτό είναι στη διάθεση όποιου το ζητήσει και βεβαίως στη διάθεση των ερωτώντων κ.κ. Βουλευτών». Εδώ άλλη μισή αλήθεια είναι πως απέκρυψαν οι αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού, περιέργως, από τον κ. Μ. Λιάπη ότι έχει σχηματιστεί δικογραφία, βάσει των στοιχείων των ξένων διωκτικών αρχών, με την οποία παραπέμφθηκε στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων η πρώην έφορος του Μουσείου J.P.Getty, Μάριον Τρόυ, για την παράνομη αγορά του κλεμμένου στεφανιού. 

Στο φάκελο της δικογραφίας υπάρχουν τεκμήρια, μαρτυρικές καταθέσεις ανθρώπων που εμπλέκονται, φωτογραφίες. Υπάρχει η περίφημη φωτογραφία πολαρόϊντ του αρχαιοκάπηλου, με το στεφάνι στο κεφάλι. Προφανώς, την έβγαλε για να μπορεί να τεκμηριώσει την «ιδιοκτησία» του, έναντι υπολοίπων του κυκλώματος των αρχαιοκαπήλων.  

Την ύπαρξη της φωτογραφίας βεβαίωσε σε πρωινή εκπομπή της  ΕΤ3 (24.11.2007) η προϊσταμένη του Αρχαιολογικού Μουσείο Θεσσαλονίκης κυρία Πολυξένη Αδάμ-Βελένη: «τη γνωρίζει» δήλωσε «αλλά η φωτογραφία δεν αποδεικνύει τίποτε για την προέλευση του στεφανιού». Συμφωνούμε μαζί της. Αλλά η φωτογραφία, μαζί με τα υπόλοιπα στοιχεία της δικογραφίας, μήπως μπορεί να μας οδηγήσει να ανακαλύψουμε τα ίχνη των αρχαιοκαπήλων και το ταξίδι του στεφανιού; Δεν θα παρουσίαζε επιστημονικό ενδιαφέρον για τους αρχαιολόγους, η ακριβής τοποθεσία ανακάλυψης του; Τί έχουν να κρύψουν; Γιατί ενημέρωσαν πλημμελώς τον Υπουργό τους;  

Είμαι βέβαιος πως ο κύριος Υπουργός του Πολιτισμού, αν γνώριζε για την ύπαρξη του φακέλου της δικογραφίας, θα τον έθετε στη διάθεση κάθε ενδιαφερόμενου. 

Εμείς που ζητήσαμε να τοποθετηθεί το στεφάνι στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αμφίπολης -εφ’ όσον προέρχεται από εκεί- καταλήγαμε στην επιστολή μας προς τον τότε Υπουργό Πολιτισμού κ. Γ. Βουλγαράκη ως εξής: 

«Η γνώση της ιστορίας και η ανάδειξη των τεκμηρίων της μνήμης της θεωρούμε ότι αποτελούν την καλύτερη θωράκιση του τόπου απέναντι στην άγνοια των αμαθών και την ιδιοτέλεια των αρχαιοκαπήλων, λαθρεμπόρων και αδίστακτων “φιλότεχνων”.  

Η διεκδίκηση της αλήθειας δεν κρύβει εθνικισμούς, ούτε τοπικισμούς. Δηλώνει τη βούληση για αυτογνωσία, για συμμετοχή των πολιτών στα κοινωνικά δρώμενα.   

Πιστεύω πως οι αξιότιμοι κ.κ. Βουλευτές που υπέβαλαν την ερώτηση, θα πρέπει να επανέλθουν και να ζητήσουν, συμπληρωματικά, από τον Υπουργό Πολιτισμού κ. Λιάπη να τους παραχωρήσει το φάκελο της δικογραφίας με όλα τα στοιχεία των αστυνομικών και ανακριτικών αρχών που αφορούν τη διεκδίκηση του στεφανιού, καθώς και το φάκελο της διαπραγμάτευσης με το μουσείο J.P.Getty».

Δεδομένου ότι το ως άνω άρθρο θέτει σοβαρότατα και κρίσιμα ερωτήματα,

ερωτάται ο αρμόδιος κ. Υπουργός:

1. Για ποιους λόγους, αφού ο κ. Υπουργός απαντά σε Ερώτηση και Αίτηση Κατάθεσης Εγγράφων, δεν καταθέτει, ως υποχρεούται, με βάση τον Κανονισμό της Βουλής, την «πολυσέλιδη πορισματική έκθεση» την οποία επικαλείται;

2. Τελεί σε γνώση του γεγονότος ότι έχει σχηματιστεί δικογραφία, βάση των στοιχείων των ξένων διωκτικών αρχών, με την οποία παραπέμφθηκε στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων η πρώην έφορος του Μουσείου J.P.Getty Μάριον Τρόυ, για την παράνομη αγορά του κλεμμένου στεφανιού; Αν ναι, γιατί δεν αναφέρεται σ’ αυτήν; Αν όχι, ποιος και γιατί του το απέκρυψε;

3. Εν τέλει, έχει καταλήξει στην διαδικασία ταυτοποίησης του χώρου προέλευσης του Στεφανιού, ώστε, με βάση επιστημονική τεκμηρίωση, να αποφασίσει για τον χώρο αποθησαυρισμού του Στεφανιού, κατά τρόπο ο οποίος να μην αδικεί την αλήθεια και τις νόμιμες προσδοκίες των ενεργών πολιτών, οι οποίοι θεωρούν ότι αυτό πρέπει να εκτεθεί στο Μουσείο της Αμφίπολης;

Ο ΕΡΩΤΩΝ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ

ΠΗΓΗ

Άρχισε η δίκη της Μάριον Τρου, πρώην εφόρου του Μουσείου Γκετί, για το χρυσό στεφάνι

Το χρυσό στεφάνι επεστράφη στην Ελλάδα στις αρχές του 2007  

Ξεκίνησε ενώπιον του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων η δίκη της πρώην εφόρου του Μουσείου Γκετί στο Λος Αντζελες, Μάριον Τρου, η οποία κατηγορείται για την κλοπή του χρυσού στεφανιού που επεστράφη στην Ελλάδα στις αρχές του έτους. Ένσταση παραγραφής του αδικήματος κατέθεσε η υπεράσπιση.

Η υπεράσπιση της Μ.Τρου, η οποία δεν είναι παρούσα στο δικαστήριο, υπέβαλε ένσταση παραγραφής του αδικήματος. Σύμφωνα με τον συνήγορό της κ. Γιαννήδη, το έγκλημα που της αποδίδεται φέρεται να τελέστηκε στις ΗΠΑ, όπου σύμφωνα με το εκεί δίκαιο αποτελεί πλημμέλημα, και επομένως έχει παραγραφεί ήδη λόγω παρέλευσης 5ετίας.

Για το θέμα παρέδωσε μάλιστα στο δικαστήριο και σχετική γνώμη του Ινστιτούτου Διεθνούς Δικαίου. Το δικαστήριο επιφυλάχθηκε να αποφανεθεί επί της ένστασης την επόμενη Τρίτη.

Η Μ.Τρου κατηγορείται για υπεξαίρεση, αποδοχή και διάθεση μνημείου ιδιαίτερα μεγάλης αξίας κατ επάγγελμα, κατηγορία που η ίδια είχε κατά το παρελθόν αρνηθεί.

Στο σπίτι της, στην Πάρο, είχαν βρεθεί μη δηλωμένα αρχαία αντικείμενα. Το χρυσό μακεδονίτικο στεφάνι του 4ου μ.Χ. αιώνα που επεστράφη στην Ελλάδα στις αρχές του 2007 είχε κλαπεί από την Ελλάδα στο διάστημα Φεβρουαρίου 1992- Αυγούστου 1993 και εκτίθετο στο Μουσείο Γκετί.

Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΠΗΓΗ

By Anthee Carassava

Published: Tuesday, November 27, 2007

ATHENS — A former curator for the J. Paul Getty Museum was acquitted Tuesday of conspiring to acquire an ancient funerary wreath that Greek officials say was illegally removed from Greece about 15 years ago, judicial officials said.

The former curator, Marion True, 59, was not present at the hearing. But the ruling, issued unanimously by the three-member criminal appeals court, followed a motion of dismissal that her lawyer, Yannis Yannides, submitted at the start of the trial last week, citing the statute of limitations.

"The rule of law was applied," said Yannides. "That's all we wanted. That's all we asked for."

True, who is also on trial in Italy for trafficking in artifacts, faced up to 10 years in prison.

Greece first laid claim to the 2,500-year-old crown in the mid-1990s, but its precise site of excavation was not established for years.

In December, however, Greek officials sent the Getty museum evidence, including documents and photographs, to support their claim that it had been illegally removed from northern Greece and passed onto the market through Germany and Switzerland before being sold to the Getty in 1993 for $1.1 million.

"If this case was still pending and the wreath had not been returned, then we may have decided differently," said Christos Koumbis, the state prosecutor who recommended that the tribunal drop the charges and dismiss the case.

True still faces lesser charges for possession of at least 29 unregistered antiquities that the police allege were found in her house on the island of Paros last year.

The ruling ends a year of prosecution and diplomacy that Greek officials pursued to pressure the Getty to return the golden wreath this year, citing concerns about its provenance. Culture Ministry officials refused to comment on the outcome of the case.

ΠΗΓΗ

Την αντίδραση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Σερρών και φορέων του νομού προκάλεσε η απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού να παραχωρήσει το Χρυσό Μακεδονικό Στεφάνι του 4ου π.Χ αιώνα, στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης. 

Επιστολή διαμαρτυρίας απέστειλε ο νομάρχης Σερρών προς τον υπουργό Πολιτισμού, Μιχάλη Λιάπη, εκφράζοντας τη δυσαρέσκεια των Σερραίων πολιτών για την απόφαση του υπουργείου να παραχωρήσει το στεφάνι στο Μουσείο της Θεσσαλονίκης και όχι της Αμφίπολης, παρ'’ ότι δεν έχει αποσαφηνιστεί ακόμη η ιστορική προέλευση του Χρυσού Στεφανιού. 

Σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε σήμερα ο νομάρχης Σερρών, Στέφανος Φωτιάδης, δήλωσε χαρακτηριστικά: "Κατανοούμε το ρόλο του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, στην ανάδειξη των ευρημάτων των Κλασικών Χρόνων. Δεν μπορούμε, όμως, να κατανοήσουμε τη διεθνή διεκδίκηση για την επιστροφή των αρχαιολογικών ευρημάτων στον τόπο τους και ταυτόχρονα τη χωροθέτησή τους στο εσωτερικό της χώρας, με αυθαίρετο τρόπο". Ο Νομάρχης πρόσθεσε ότι οι Σερραίοι θα επιδιώξουν την υποστήριξη του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κάρολου Παπούλια και του Πρωθυπουργού, Κώστα Καραμανλή. 

Το χρυσό Μακεδονικό Στεφάνι του 4ου π.Χ αιώνα που επαναπατρίστηκε από το μουσείο Ζαν Πωλ Γκετύ του Λος Άντζελες των ΗΠΑ, βρίσκεται από το μεσημέρι στο αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης. 

"Το υπουργείο Πολιτισμού θα διεκδικεί από ξένα μουσεία και συλλέκτες κάθε ελληνικό αρχαίο αντικείμενο, για το οποίο υπάρχουν στοιχεία ότι αποτελεί προϊόν αρχαιοκαπηλίας", δήλωσε με έμφαση ο υπουργός Μιχάλης Λιάπης.

Επαναπατρίστηκε το εντυπωσιακό χρυσό στεφάνι, με φύλλα μυρτιάς που είχε κλαπεί από την περιοχή της Αμφίπολης Σερρών, από αρχαιοκάπηλους, πριν από 15 χρόνια και πουλήθηκε από τους ίδιους, στην επιμελήτρια του Μουσείου Γκετί του Λος Αντζελες Μάριον Τρου.

Το μακεδονικό στεφάνι που προέρχεται από τάφο επιφανούς προσωπικότητας της αρχαίας Αμφίπολης, είχε εντοπισθεί από αρχαιοκάπηλους και είχε πωληθεί στο αμερικανικό μουσείο, όπου και εκτίθετο ως τον επαναπατρισμό του, στις 22 Mαρτίου 2007, στην Ελλάδα. 

Επισημαίνεται ότι το ολόχρυσο στεφάνι απαρτίζεται από μεγάλα κλαδιά και μίσχους με φύλλα και άνθη μυρτιάς. Πολλά από τα άνθη διατηρούν κυανό και πράσινο σμάλτο. Οι στήμονές του απολήγουν σε σφαιρίδια από κυανό γυαλί. Πρόκειται για χαρακτηριστικό προϊόν της μακεδονικής μεταλλοτεχνίας και χρονολογείται στον 4ο αιώνα π.Χ. 

Από την πλευρά του, ο υπουργός Πολιτισμού Μιχάλης Λιάπης τόνισε ότι "το μήνυμα που στέλνουμε, σήμερα, από δω, είναι σαφές. Όταν τα αρχαία αντικείμενα αποκόπτονται από το ιστορικό και φυσικό τους περιβάλλον καθίστανται αντικείμενα διακοσμητικά και αποστειρωμένα. Στόχος είναι να εκτίθενται εκεί όπου ανήκουν ιστορικά, έτσι ώστε να δηλώνεται ξεκάθαρα η προέλευση, η ταυτότητα και η διαχρονική τους αξία".

Ο κ. Λιάπης υποσχέθηκε ότι η κυβέρνηση θα κάνει ό,τι περνά από το χέρι της προκειμένου να επαναπατριστεί κάθε χαμένη μας ψηφίδα. 

Το ανυπολόγιστης αξίας στεφάνι του 4ου π.Χ. αιώνα, στο εξής, θα εκτίθεται στο αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. 

ΠΗΓΗ

Ερώτηση και Αίτηση Κατάθεσης Εγγράφων 4 Βουλευτών του ΠΑ.ΣΟ.Κ. προς τον Υπουργό Πολιτισμού: 

Το Χρυσό Στεφάνι της Αμφίπολης «δώρο» του Υπουργού Πολιτισμού στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης! 

Αγνοείται η προέλευση του Στεφανιού, το οποίο πρέπει να αποθησαυρισθεί στο αρτιότατο και βραβευμένο από την Ευρωπαϊκή Ένωση Μουσείο της Αμφίπολης, όπως είναι και η επιθυμία των πολιτών!

Ζητείται η κατάθεση του φακέλου διεκδίκησης!

Σε δημοσίευμα της εφημερίδας «Έθνος» της Πέμπτης, 22 Νοεμβρίου 2007, διαβάζουμε τα ακόλουθα:

«Ο υπουργός Πολιτισμού, κ. Μιχάλης Λιάπης, στο πλαίσιο της επίσκεψής του στη Θεσσαλονίκη θα πάει αύριο το πρωί στις 11 και στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης, όπου μεταφέρεται το χρυσό στεφάνι (φωτογραφία) που επεστράφη από το Μουσείο Γκετί.

Εν πρώτοις, κακώς το στεφάνι, που μάλλον ανήκει στην Αμφίπολη, πηγαίνει στη Θεσσαλονίκη. Επιπροσθέτως, η πρόσκληση γράφει πως ο υπουργός, «με την ευκαιρία της επίσκεψής του στην πόλη μας φέρνει ως δώρο το χρυσό στεφάνι».

Μήπως έχει χαθεί το μέτρο εκεί επάνω; Μήπως;»

Έτσι, μετά την εκδηλωθείσα από τον πρώην υπουργό Πολιτισμού κ. Βουλγαράκη πρόθεση να εκτεθεί το Στεφάνι στην Αθήνα, διότι... εκεί πολιτεύεται ο υπουργός, έχουμε, σύμφωνα με την Πρόσκληση του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, ένα φαινόμενο πρωτοφανούς παλινδρόμησης στην ρωμαϊκή εποχή, με τον κ. Λιάπη σε ρόλο... Μαικήνα, ο οποίος, «ιδιοποιούμενος» έναν καλλιτεχνικό θησαυρό της αρχαίας Αμφίπολης, παρουσιάζεται να τον «δωρίζει» στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.

Η τακτική της μετακίνησης αρχαιολογικών θησαυρών από τον χώρο στον οποίο ανήκουν ιστορικά σε κεντρικά μουσεία της χώρας, ίσως δικαιολογημένη στο παρελθόν για λόγους συντήρησης, προβολής και φύλαξης, σήμερα ορθά καταγγέλλεται από τους αρχαιολόγους και μουσειολόγους ως ένας αντιεπιστημονικός ιδιότυπος «Ελγινισμός». Και αυτό διότι η τακτική αυτή, αναπαράγοντας ουσιαστικά τα επιχειρήματα των υπευθύνων του Βρετανικού Μουσείου για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα, τους δικαιώνει!

Τι κι αν είναι γενικώς παραδεκτό στον κόσμο της αρχαιολογίας ότι το Στεφάνι προέρχεται από λαθρανασκαφή στην περιοχή της αρχαίας Αμφίπολης, στον Νομό Σερρών;

Τι κι αν 300 επιφανείς Σερραίοι πολίτες, μετά από πρωτοβουλία του Σερραίου σκηνοθέτη Τάκη Χατζόπουλου, έχουν ήδη συλλέξει υπογραφές για την αποθησαύριση του μεγαλόπρεπου κτερίσματος στο Μουσείο Αμφιπόλεως, το οποίο δέχεται 30.000 έως 40.000 επισκέπτες τον χρόνο, ενώ έχει χαρακτηρισθεί αρμοδίως ένα εκ των κορυφαίων της Ευρώπης, από μουσειολογική άποψη;

Φαίνεται ότι ο κ. Λιάπης, εάν υιοθετεί την σχετική ανακοίνωση του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, ζήλεψε την δόξα του προκατόχου του ή αυτήν του Μαικήνα, χωρίς μάλιστα να καταβάλλει πόρους εξ ιδίων, αλλά με την...χορηγία της αρχαίας πολιτιστικής κληρονομιάς της Αμφιπόλεως!

Θεωρούμε ότι, σύμφωνα με την νομοθεσία και την επιστημονική δεοντολογία, αρμόδιοι για την ένταξη ευρημάτων σε συλλογές των μουσείων της χώρας είναι οι αρχαιολόγοι, και δη το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και όχι ο εκάστοτε υπουργός Πολιτισμού. Στην σχετική απόφαση κυρίαρχο ρόλο βεβαίως διαδραματίζει ο τόπος εύρεσης κάθε αντικειμένου. Για ποιόν σεβασμό και ενίσχυση της περιφέρειας μπορεί να ομιλεί η Κυβέρνηση, όταν ακόμη και ταυτισμένα με συγκεκριμένους τόπους αρχαιολογικά ευρήματα αυθαίρετα εντάσσονται σε συλλογές άλλων μουσείων, και μάλιστα ως «δώρα» του αρμοδίου για τον πολιτισμό Υπουργού;

Επειδή η πολιτιστική κληρονομιά δεν είναι πεδίο άσκησης μικροπολιτικών παιγνίων προσωπικής πολιτικής προβολής.

Επειδή είναι αδιανόητο ταυτοποιημένα αρχαιολογικά ευρήματα να μην εντάσσονται στον χώρο στον οποίο δημιουργήθηκαν και βρέθηκαν, και η αρχή αυτή αποτελεί ένα από τα βασικά επιχειρήματα της χώρας μας για την επιστροφή των αρχαιοτήτων και κειμηλίων που βρίσκονται παράνομα εκτός του εδάφους μας, ιδίως δε για τα Γλυπτά του Παρθενώνα.

Επειδή εν προκειμένω είμαστε μάρτυρες μίας πρωτότυπης αναβίωσης των πρακτικών του λόρδου Έλγιν, όχι για «διακοσμητικούς λόγους» αυτή την φορά, αλλά για προσωπική πολιτική προβολή ρωμαϊκού τύπου.

Ερωτάται ο αρμόδιος κ. Υπουργός:

1. Από ποιο επιστημονικό και υπηρεσιακό όργανο και με βάση ποια κριτήρια θα αποφασισθεί το Μουσείο της χώρας, στην συλλογή του οποίου θα ενταχθεί μόνιμα το Χρυσό Στεφάνι της Αμφίπολης;

2. Στην σχετική απόφαση θα ληφθεί υπ’ όψιν η βούληση των Σερραίων πολιτών για επιστροφή του Στεφανιού στο εξαιρετικό μουσειολογικά και υψηλής επισκεψιμότητας Μουσείο της Αμφίπολης, μιας και προέρχεται από λαθρανασκαφή στην περιοχή;

3. Ο κ. υπουργός υιοθετεί την άποψη του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης ότι το Χρυσό Στεφάνι της Αμφίπολης αποτελεί «δώρο» του προς το εν λόγω Μουσείο;

Ζητείται από τον κ. Υπουργό:

Να καταθέσει στο Κοινοβούλιο το σύνολο των εγγράφων, που απαρτίζουν τον φάκελο διεκδίκησης από το Μουσείο Γκετί του Χρυσού Στεφανιού της Αμφίπολης, όπου τεκμηριώνεται ο χώρος προέλευσης του κτερίσματος.

Αθήνα, 22.11.2007

Οι Ερωτώντες και Αιτούντες Βουλευτές

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ

ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΚΟΥΤΜΕΡΙΔΗΣ

ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΗΔΟΝΗΣ

ΜΙΧΑΛΗΣ ΤΙΜΟΣΙΔΗΣ

ΠΗΓΗ

Ως πολίτες ευαισθητοποιημένοι για τα κοινά κρίνουμε σκόπιμο να παρέμβουμε για ένα καίριο κατά τη γνώμη μας θέμα, που αφορά στο σύνολο των κατοίκων του Νομού μας. Πρόκειται για το χρυσό στεφάνι της Αμφίπολης. Ένα ανεκτίμητης αξίας εύρημα που υπήρξε «προϊόν» λαθρανασκαφής και λαθρεμπορίας και που εντέλει μετά από πολλές μυστήριες διαδρομές (που ίσως θα έπρεπε να διερευνηθούν) κατέληξε στο Μουσείο Γκετί, για να επιστρέψει εντέλει στην Ελλάδα.

Ενώ λοιπόν θα περιμέναμε, ως αποτέλεσμα της πρωτοβουλίας που ανέβαλλαν Σερραίοι και άλλοι Έλληνες πολίτες από όλη την επικράτεια, να υπάρξουν συντονισμένες προσπάθειες προς την κατεύθυνση της επιστροφής του στεφανιού στο αρχαιολογικό Μουσείο της Αμφίπολης, μείναμε έκπληκτοι διαβάζοντας την (επιεικώς απαράδεκτη) ανακοίνωση που εξέδωσε ο Δήμαρχος Αμφίπολης (ο θεωρητικά, πλέον ενδιαφερόμενος) στη βάση της οποίας «παραχωρεί» (λες και είναι κτήμα του) το «δικαίωμα» στο Υπουργείο Πολιτισμού να τοποθετήσει το στεφάνι στο κοινοβούλιο, για να βλέπουν «οι πατέρες και μητέρες του έθνους» το υψηλό επίπεδο πολιτισμού των προγόνων μας.

Ακούστηκε και γράφτηκε, μάλιστα, (χωρίς να διαψευστεί) πως η προαναφερόμενη άνευ όρων εκχώρηση των νόμιμων δικαιωμάτων μας (τι το λογικότερο από την επιστροφή του ευρήματος στο χώρο από τον οποίο προέρχεται) έγινε στα πλαίσια μιας διαπραγμάτευσης, σύμφωνα με την οποία, ο Δήμος Αμφίπολης θα διεκδικήσει, μαζί με επιχειρηματίες, το ποσό των είκοσι πέντε εκατομμυρίων ευρώ για να στήσει κάποια οικονομικο – τουριστική επιχειρηματική δραστηριότητα, μέσα σε προστατευμένο  αρχαιολογικό χώρο.

Δεν γνωρίζουμε αν και κατά πόσο η συγκεκριμένη φημολογία έχει υπόσταση (δεν έχει επισήμως διαψευστεί), αλλά το βέβαιο είναι πως ουδείς νομιμοποιείται να χρησιμοποιεί ως μέσο διαπραγμάτευσης την ιστορική μας μνήμη. Ούτε, φυσικά, να φαντασιώνεται πολιτισμικά «λούνα πάρκ» χολιγουντιανής έμπνευσης.

Αυτό που επιβάλλεται είναι το πολύτιμο αρχαιολογικό εύρημα να αποτελέσει έκθεμα του Μουσείου της Αμφίπολης και παράλληλα να γίνουν όλες εκείνες οι απαιτούμενες ενέργειες, ώστε να εκπονηθεί ένας ολοκληρωμένος προγραμματισμός ανασκαφών, που θα αναδείξει στο σύνολό του τον αρχαίο οικισμό της Αμφίπολης. Να πάψει επιτέλους η Αμφίπολη να αποτελεί «πεδίον δόξης λαμπρόν» για αρχαιοκάπηλους, για εθνικιστές ή και για καιροσκόπους επιχειρηματίες.  Να γίνει αντιθέτως ένας χώρος αρχαιογνωσίας που θα μυεί τους επισκέπτες στην ιστορία και τον πολιτισμό της αρχαιότητας. Ένας ζωντανός χώρος πολιτισμού και περιδιάβασης στην ιστορία.

Κλείνουμε αυτό το δελτίο αντιγράφοντας μία παράγραφο, από το κείμενο που υπεγράφη από τριακόσιους και πλέον πολίτες για την επιστροφή του συγκεκριμένου αρχαιολογικού ευρήματος στην Αμφίπολη:

«Η γνώση της ιστορίας και η ανάδειξη των τεκμηρίων της μνήμης της θεωρούμε ότι αποτελούν την καλύτερη θωράκιση του τόπου απέναντι στην άγνοια των αμαθών και την ιδιοτέλεια των αρχαιοκαπήλων, λαθρεμπόρων και αδίστακτων «φιλότεχνων». Το αίτημα για την τοποθέτηση του ευρήματος στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αμφίπολης θα πρέπει να θεωρείται εύλογο και η ικανοποίησή του αυτονόητη αποκατάσταση στοιχειώδους δικαιώματος».

ΠΗΓΗ

Το χρυσό νεκρικό μακεδονικό στεφάνι του 4ου αιώνα π.Χ. και την αρχαϊκή Κόρη του 6ου αιώνα π.Χ. υποδέχτηκε η ελληνική πολιτεία, σε επίσημη εκδήλωση, παρουσία του πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Και οι δύο αρχαιότητες αποτελούν προϊόντα επαναπατρισμού, αφού είχαν εξαχθεί παράνομα από τη χώρα μας.

Στην ομιλία του, ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε στον επιτυχή επαναπατρισμό των αρχαιοτήτων και στο συστηματικό έργο που παράγεται στο υπουργείο Πολιτισμού προκειμένου η Ελλάδα να αποκτήσει ξανά τα Γλυπτά του Παρθενώνα, αλλά και κάθε προϊόν λαθρανασκαφής ή αρχαιοκαπηλίας προκειμένου να υπερασπιστεί την πολιτιστική της κληρονομιά. 

«Η υπεράσπιση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς με κάθε νόμιμο μέσο είναι αυτονόητη υποχρέωση. Η διεκδίκηση, από ξένα μουσεία και συλλέκτες, κάθε ελληνικού αρχαίου αντικειμένου, για το οποίο διαθέτουμε στοιχεία ότι αποτελεί προϊόν αρχαιοκαπηλίας, λαθρανασκαφής ή παράνομης διακίνησης είναι ζήτημα κατεπείγουσας προτεραιότητας», σημείωσε ο πρωθυπουργός.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε από τον πρωθυπουργό στην ολοκλήρωση του νέου Μουσείου Ακροπόλεως, αλλά και στην επιστροφή των δύο θραυσμάτων από τον Παρθενώνα και το Ερέχθειο που έγινε το 2006 και που «εξανεμίζουν τις έωλες δικαιολογίες που προβάλλονται για τη μη επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα».

Ο κ. Καραμανλής αναφέρθηκε επίσης «στη σύσταση σχετικής Διεύθυνσης στο υπουργείο Πολιτισμού για την αποτελεσματικότερη αναζήτηση, τεκμηρίωση και διεκδίκηση κινητών μνημείων, τα οποία είναι προϊόντα λαθρανασκαφής ή παράνομης διακίνησης», αλλά και στο νομοσχέδιο για το θέμα της αρχαιοκαπηλίας «που προωθείται άμεσα προς ψήφιση από την ελληνική Βουλή».

«Η πολιτική δικαιώνεται όταν παράγει απτά αποτελέσματα. Οι στόχοι μας μέρα με την ημέρα γίνονται πράξη», κατέληξε ο πρωθυπουργός.

Από την πλευρά του, ο υπουργός Πολιτισμού Γιώργος Βουλγαράκης χαρακτήρισε τα δύο αρχαία αντικείμενα ως «αριστουργήματα της ελληνικής τέχνης».

Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρείται σύμφωνα με τον υπουργό Πολιτισμού ότι και οι τέσσερις ελληνικές αρχαιότητες που βρίσκονταν στο Μουσείο Γκετί επαναπατρίστηκαν «άνευ ουδενός ανταλλάγματος και με εξώδικο τρόπο».

«Η εποχή που αγόραζαν ανεξέλεγκτα κλαπέντα αντικείμενα μεγάλης αξίας από την γκρίζα αγορά έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί», τόνισε μεταξύ άλλων ο κ. Βουλγαράκης, προσθέτοντας ότι πρόκειται για μια ευνοϊκή συγκυρία που επιτρέπει στην Ελλάδα να διεκδικήσει όσα δικαίως τής ανήκουν, εάν και εφόσον υπάρχουν αποδείξεις παράνομης κτήσης και εξαγωγής από τη χώρα. Έκανε, ακόμα, λόγο για τη μεγάλη στροφή της διεθνούς κοινότητας που αρχίζει να σέβεται το διεθνές δίκαιο και την ηθική, τονίζοντας ωστόσο «ότι η νέα εποχή δεν έρχεται σε αντίθεση με τα υγιή συμφέροντα των μεγάλων μουσείων».

Ο κ. Βουλγαράκης αναφέρθηκε, εξάλλου, στο ιστορικό των συστηματικών ενεργειών που έγιναν το τελευταίο δεκάμηνο για την επιστροφή των αρχαιοτήτων. 

Πριν λίγους μήνες, είχαν επιστραφεί στην Ελλάδα ακόμα δύο αρχαιότητες, το Ανάγλυφο από τη Θάσο του 6ου π.Χ. αιώνα και η ενεπίγραφη Βοιωτική Στήλη του 4ου αιώνα π.Χ., οι οποίες αποτελούσαν επίσης προϊόν αρχαιοκαπηλίας.

Το Μαρμάρινο Άγαλμα Αρχαϊκής Κόρης και το Χρυσό Νεκρικό Μακεδονικό Στεφάνι θα παραμείνουν επί μακρόν στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και συζητείται η οριστική εγκατάστασή τους εκεί.

Newsroom ΔΟΛ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΠΗΓΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα, 11 Δεκεμβρίου 2006

ΚΟΙΝΗ ΔΗΛΩΣΗ 

ΜΕΤΑΞΥ

ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 

ΚΑΙ 

ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟY J.P.GETTY

Η ακόλουθη κοινή δήλωση εκδίδεται από τον Υπουργό Πολιτισμού της Ελλάδας, κ. Γιώργο Βουλγαράκη και τον Δρ. Μπραντ, Διευθυντή του Μουσείου Γκετί:

Είμαστε στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσουμε σήμερα, ότι συμφωνήσαμε,  επί της αρχής,  για την επιστροφή δύο αρχαίων αντικειμένων της συλλογής του Μουσείου Γκετί -ένα Χρυσό Νεκρικό Στεφάνι και ένα άγαλμα Κόρης- που διεκδικούσε το Υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας. Η επίσημη συμφωνία που θα υπογραφεί προσεχώς, θα περιλαμβάνει λεπτομέρειες σχετικά με την επιστροφή των αντικειμένων στην Ελλάδα, καθώς και σχέδια για μελλοντική συνεργασία μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού της Ελλάδας και του Μουσείου Γκετί.

Ο Δρ. Μπραντ ανέφερε πως έλαβε την απόφαση να επιστραφούν τα αντικείμενα -απόφαση την οποία ενέκρινε και το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος Γκετί- κατόπιν  ενδελεχούς διερεύνησης των αποδεικτικών στοιχείων, στα οποία συμπεριλαμβάνονταν πληροφορίες του Υπουργείου. Ο Υπουργός Βουλγαράκης και ο Δρ. Μπραντ συμφώνησαν ότι αυτή η από κοινού, αναλυτική προσέγγιση, η οποία οδήγησε τον περασμένο Αύγουστο στην επιστροφή των δύο άλλων αντικειμένων από το Μουσείο Γκετί που διεκδικούσε το Υπουργείο, ήταν ο πλέον κατάλληλος τρόπος για την επίλυση πολύπλοκων ζητημάτων κυριότητας που αφορούν σε αρχαία έργα τέχνης.

Ο Υπουργός Βουλγαράκης ανακοίνωσε ότι η επίλυση των εκκρεμών ζητημάτων μεταξύ της Ελλάδας και του Μουσείου Γκετί, θα επιτρέψει τώρα στο Υπουργείο να συνεργαστεί με το Μουσείο και να εδραιώσει ένα ευρύ πλαίσιο για μεταξύ τους πολιτιστική συνεργασία σε ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος, που θα συμπεριλαμβάνει δανεισμούς αρχαίων αντικειμένων  και περιοδικές εκθέσεις.

Ο Υπουργός Βουλγαράκης και ο Δρ. Μπραντ αναγνώρισαν την συμβολή, την αφοσίωση και την καλή δουλειά των  συνεργατών τους,  στην ολοκλήρωση της διαδικασίας, που ξεκίνησε στις αρχές του έτους και κατέληξε στην συμφωνία που ανακοινώνεται σήμερα.   

Europe - International Herald Tribune

New York Times

By Hugh Eakin and Anthee Carassava

Published: Sunday, December 10, 2006

After nearly a year of negotiations, the J. Paul Getty Museum in Los Angeles has agreed in principle to return a rare fourth-century B.C. gold funerary wreath to Greece that cultural officials there contend was illegally removed from Greek soil, an expert briefed on the talks said Sunday.

The museum, which bought the artifact in 1993, reached its decision in recent days after new information came to light about the wreath's likely origin, the expert added. He said he was speaking on condition of anonymity because of an agreement on both sides not to speak with the news media until an announcement could be made.

Reached late Sunday, an official at the Greek Culture Ministry in Athens said that a "very positive development" regarding the talks with the Getty would be made Monday at a news conference at noon Athens time, or 5 a.m. New York time. She declined to say whether a decision had been made on returning the wreath.

Ron Hartwig, a Getty spokesman, declined to comment.

The anticipated accord would come after weeks of growing scrutiny of the museum's acquisition of the wreath, to which Greece first sought claim in the late 1990s. In November, Greek prosecutors opened a preliminary investigation of Marion True, the former antiquities curator at the Getty, focusing on her involvement in the purchase.

For years the precise site of the wreath's excavation had been unclear. But this month Greek officials sent the Getty a new dossier of evidence, including documents and photographs, to support their claim that it was found in Greece.

The Greek police say they now have evidence that the funerary wreath was dug up by a farmer in 1990 near Serres, in northern Greece, and passed on to the art market through Germany and Switzerland before being sold to the Getty in 1993.

A Getty Museum catalog identifies the delicate floral decorations on the wreath as "plants that grow profusely in Northern Greece," suggesting it may have been created in the region, although such information alone cannot determine where and when it was excavated in modern times.

It remains unclear how a resolution of the claim for the wreath could affect the Greek legal investigation of several people involved in the sale of the wreath, including True, the former Getty curator.

In an interview last week in New York, the Greek culture minister, Georgios A. Voulgarakis, stressed that the Greek judiciary is independent from the government, and that his talks with the Getty and other museums did not hinge on any legal proceedings in progress. Nevertheless, he said that once the negotiations are resolved, "we can discuss everything."

It is also unclear whether the new accord will address a sixth-century B.C. marble kore, or statue of a young woman, acquired by the Getty that Greece has also claimed. That object is believed to have been made on Paros, a Greek island, but Greece's request for its return had been complicated by its appearance on a separate list of 52 objects that Italy asked back from the Getty in January.

(In November the Getty unilaterally decided to return 26 of the 52 objects to Italy after talks between the two sides broke down.)

In recent weeks Italian officials have indicated that they are prepared to drop their competing claim for the kore. More generally, Voulgarakis said in the interview, Greece and Italy now plan to forge a formal alliance to seek the return of ancient artifacts from museums in the United States and Europe.

That pact, which he said he expected to complete early next year, would cement recent collaboration between the countries as both pursue increasingly muscular campaigns to retrieve prized Greek and Roman antiquities.

Outlining that strategy in the interview last week, Voulgarakis said his country wanted to benefit from the Italians' growing expertise in tracking antiquities and mixing carrot-and-stick diplomacy with criminal prosecutions.

"The Italians are very well organized very, very well organized," Voulgarakis said. "Every country has its own policy and priorities, but we can help each other."

Ionnis Diotis, a Greek prosecutor who has worked on the Getty investigation, said that after discussions with Getty lawyers in the spring, he and the head of Greece's art-theft police went to Italy to seek help in investigating the wreath and other antiquities issues. He said he had weighed the possibility of investigating Getty board trustees who reviewed the purchase of the wreath and other objects because final decisions on acquisitions rest with the board.

For countries seeking the repatriation of antiquities in foreign collections and museums, the threat of legal action has become a crucial tool. In 2005 Italy put True on trial on charges of conspiring to import looted artifacts, and in recent weeks Italian officials have made it clear that the outcome of her ongoing trial in Rome could depend partly on the Getty's willingness to meet the Culture Ministry's demands.

The accord between Italy and Greece outlined by Voulgarakis would include provisions for enforcement and cultural diplomacy. Because of their common interests and shared classical heritage, he said, the two countries might pursue some claims jointly, and then determine which objects should go to which country.

In recent weeks, Italian officials have acknowledged sharing information with their Greek counterparts and have indicated that they plan to extend the collaboration.

Voulgarakis said he hoped to follow Italy's strategy of pressing art-market countries like the United States for bilateral import bans of classical archaeological material. He also said he would open an office in the Greek Culture Ministry to compile an inventory of Greek antiquities in foreign collections and museums.

Voulgarakis described the accord with Italy as part of a broader effort to repatriate antiquities of "national importance." Above all, he said, Greece is strengthening its campaign to win back the Elgin Marbles from the British Museum in preparation for next year's inauguration of an Acropolis museum that has been specially designed to house the marble works with other Parthenon sculptures. The marbles, sent to Britain by the diplomatic emissary Lord Elgin two centuries ago, include much of the Parthenon frieze and other statuary.

"We do not intend to empty museums around the globe, but the Parthenon frieze has to be reunified, otherwise it has no historical value," Voulgarakis said in the interview.

For years the British Museum has firmly and repeatedly rebuffed Greek demands for the return of the marbles, which were removed well before the modern Greek state existed. In the 1980s, Voulgarakis acknowledged, it was possible to argue that the sculptures were better housed in the British Museum than at the original site in Athens, where remaining parts of the frieze suffered from corrosive air pollution.

But international support for returning the marbles to Greece has grown, Voulgarakis said, and the new Acropolis museum would allow all surviving Parthenon sculptures to be reunited and protected in situ in what he called "one of the most advanced archaeological museums in the world."

Toward this goal, Voulgarakis is also trying to retrieve 18 Parthenon fragments in the collections of other European institutions, including the National Museum in Copenhagen, the Vatican Museums in Rome and the Louvre in Paris. In September, the University of Heidelberg returned a small fragment, and he said that discussions were progressing with several other museums, although he declined to name them. Many of these pieces were also removed from Greece in the early 19th century or even earlier.

Voulgarakis likened the Elgin Marbles' situation to the Mona Lisa's being cut up into pieces. "Imagine if you have the face in Sweden, one hand in the United States, the breasts in Japan, and the other hand in Italy," he said.

Invoking the Mona Lisa's Italian title, he said, "What kind of Gioconda is that?"

He did not mention that the Mona Lisa fully intact is in France, not in Italy, where it was originally created centuries ago.

ΠΗΓΗ

Ποινική δίωξη σε βαθμό κακουργήματος για υπεξαίρεση, αποδοχή και διάθεση προϊόντων εγκλήματος, ασκήθηκε σε βάρος δύο Ελλήνων και δύο αλλοδαπών, που σύμφωνα με την Αστυνομία εμπλέκονται στην πώληση του χρυσού στεφανιού στο Μουσείο Γκετί.

Για την ίδια υπόθεση είχε διαταχθεί προκαταρκτική εξέταση από το Τμήμα Δίωξης Αρχαιοκαπηλίας της Ασφάλειας Αττικής και υποβλήθηκε στον εισαγγελέα πρωτοδικών Αθηνών.

Από την έρευνα προέκυψε ότι το χρυσό στεφάνι προέρχεται από λαθρανασκαφή στη Μακεδονια και αγοράστηκε τον Ιούλιο του 1993 από το μουσείο έναντι του ποσού του 1.150.000 δολαρίων ΗΠΑ.

Τα άτομα που κατηγορούνται είναι μόνιμοι κάτοικοι Γερμανίας, οι οποίοι φέρονται ότι έβγαλαν το χρυσό στεφάνι από την Ελλάδα στο εξωτερικό.

Το συγκεκριμένο αρχαίο αντικείμενο διεκδικείται από την Ελλάδα για επαναπατρισμό ως προϊόν λαθρανασκαφής.

Έρευνα με εντολή του εισαγγελέα

Εν τω μεταξύ, τη διενέργεια επείγουσας προκαταρκτικής εξέτασης, με σκοπό να εντοπισθούν οι δράστες αξιόποινων πράξεων που σχετίζονται με αρχαιοκαπηλία, διέταξε ο εισαγγελέας πρωτοδικών Ανδρέας Καραφλός.

Η έρευνα διατάχθηκε μετά τον εντοπισμό αρχαίων αντικειμένων σε διάφορα μουσεία του εξωτερικού, τα οποία είναι προϊόντα αρχαιοκαπηλίας. Σύμφωνα με την εισαγγελική εντολή, η έρευνα θα επικεντρωθεί στη συλλογή στοιχείων για τη σύλληψη των υπευθύνων για τη διάπραξη των αδικημάτων της υπεξαίρεσης, αποδοχής και διάθεσης μνημείων ιδιαίτερα μεγάλης αξίας.

Αντικείμενο της έρευνας αποτελούν ένα μαρμάρινο άγαλμα κόρης, μια ενεπίγραφη Βοιωτική στήλη από μαύρο πέτρωμα, καθώς και διάφορα άλλα αρχαία χάλκινα αντικείμενα.

Ήδη, ο κ. Καραφλός έχει ασκήσει ποινική δίωξη κατά παντός υπευθύνου, για τις επίμαχες κατηγορίες σχετικά με το χρυσό στεφάνι που διεκδικεί το Ελληνικό Δημόσιο από ιδιωτικό Μουσείο του εξωτερικού, του οποίου η αξία υπερβαίνει το ένα εκατομμύριο δολάρια. Το στεφάνι φέρεται να εκλάπη από ανασκαφή στην Μακεδονία, το 1993.

ΠΗΓΗ

Ο Σάιμς, ο Μιχαηλίδης και ο Σαβόκα

Οι πέντε μεγάλες επιχειρήσεις που πραγματοποίησε μέσω Μονάχου

H βίλα των Ρόμπιν Σάιμς και Χρήστου Μιχαηλίδη, στο μικρό νησί του Αιγαίου, είχε απευθείας «σύνδεση» με πολυσύνθετο κύκλωμα αρχαιοκαπηλίας στη γερμανική πόλη, το οποίο επιχειρεί να εξαρθρώσει τις τελευταίες ημέρες η ΕΛ.ΑΣ. Τοποτηρητής αυτού του κυκλώματος, στο Μόναχο, αποδεικνύεται τώρα ότι ήταν ο ιταλός αρχαιοπώλης Νίνο Σαβόκα, ο οποίος απεβίωσε το 1998. 

Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία, το κύκλωμα Σαβόκα - Σάιμς κατηύθυνε -την περίοδο 1992-1995- πέντε μεγάλες επιχειρήσεις κλοπής αρχαιοτήτων από την Ελλάδα. Ανάμεσα σε αυτές ήταν η μεταφορά το 1992, ενός χρυσού μακεδονικού στεφανιού, προϊόντος λαθρανασκαφής από την Αμφίπολη, αλλά και το λαθρεμπόριο 187 αρχαίων αντικειμένων που εντοπίστηκαν το 1994, στο Μπρίντιζι, με την εμπλοκή των ελλήνων μεταφορέων, Αχιλλέα Σακκά και Γιώργου Κλείδωνα. 

Παράλληλα, τώρα, διαπιστώνεται ότι η υπόθεση αρχαιοκαπηλίας που αποκαλύφθηκε τον Σεπτέμβριο του 1993, στο ξενοδοχείο «Ελληνικό» και στην οποία ενεπλάκη αρχικά και ο τότε υπαρχηγός της ΕΛ.ΑΣ. Μιχάλης Νηστικάκης, ήταν τμήμα του ίδιου κυκλώματος Σάιμς - Μιχαηλίδη - Σαβόκα. 

Σύμφωνα, λοιπόν, με τα νεότερα στοιχεία που έχουν συγκεντρώσει οι διωκτικές αρχές, ο ιταλός έμπορος Νίνο Σαβόκα -γεννήθηκε το 1950, στο Κόμο- που είχε έδρα το Μπολτσάνο της Ιταλίας και το Μόναχο, ήταν, την περίοδο 1990-1998, ο άνθρωπος που μάζευε αρχαία από την Ελλάδα για λογαριασμό των Σάιμς και Μιχαηλίδη. Ο Σαβόκα συνεργαζόταν με έναν έλληνα παλαιοπώλη, ο οποίος λειτουργούσε ως... «σκάουτερ» για τον εντοπισμό πρόθυμων λαθρανασκαφέων σε όλη την Ελλάδα. Ο παλαιοπώλης που ζούσε στο κέντρο της Αθήνας και είχε μια μεγάλη συλλογή όπλων κειμηλίων, απεβίωσε πριν από μερικά χρόνια, σε ηλικία 65 ετών.

Πρώτο δείγμα γραφής του κυκλώματος είναι η λαθρεμπορία του αρχαίου μακεδονικού στεφανιού που βρέθηκε από έναν αγρότη, σε λαθρανασκαφή στην περιοχή της Αμφίπολης, στις αρχές της δεκαετίας του '90. Οι κυνηγοί «ταλέντων» της αρχαιοκαπηλίας του Σαβόκα, αμέσως, εντόπισαν τον αγρότη με το μακεδονικό στεφάνι. Μάλιστα, ο ίδιος ο γεωργός-λαθρανασκαφέας είχε φροντίσει να βγάλει μια φωτογραφία πολαρόιντ, στην οποία φορούσε το χρυσό στεφάνι προκειμένου να κατοχυρώσει το αμύθητης αξίας εύρημα. Και, όπως έλεγαν μιλώντας στο «Βήμα» άνθρωποι που γνώριζαν τον Σαβόκα, ο Ιταλός σατίριζε τη ματαιοδοξία, αλλά ίσως και την απρέπεια του έλληνα αγρότη να φορέσει το χρυσό στεφάνι γιατί φορούσε παλιόρουχα. Ακόμη ήταν θυμωμένος μαζί του γιατί, παρ' ότι ήταν ένας απλός αγρότης, ήταν πολύ σκληρός διαπραγματευτής και ζητούσε μεγάλα ποσά για να δώσει το χρυσό στεφάνι. Τέλος, είχε και πολλές αμφιβολίες για την ασφαλή πώληση του στεφανιού, χωρίς να το αντιληφθούν οι διωκτικές αρχές.

Το στεφάνι προωθήθηκε στο Μόναχο, αλλά δεν είχε την τελική εμπορική χρήση του ο Σαβόκα, ο οποίος εκείνη την περίοδο, είχε γκαλερί στο κέντρο της γερμανικής πόλης. Το στεφάνι κατέληξε, στα τέλη του 1991, σε δύο Έλληνες που ζούσαν στο Μόναχο. Ο ένας είναι ιδιοκτήτης εταιρείας εισαγωγών με το όνομα «Ηρακλής» και έδρα την πόλη Ριντ και ο άλλος εμφανιζόταν ως άεργος. Ο πατέρας του δεύτερου είχε πιτσαρία στην Κολωνία. Στην παρέα των δύο ελλήνων εμπόρων του χρυσού στεφανιού βρέθηκε και ένας Σέρβος, του οποίου οι έλληνες αξιωματικοί γνωρίζουν τώρα μόνο το μικρό όνομα -«Κοβάσεβιτς», χωρίς άλλα στοιχεία. Επίσης, γνωρίζουν ότι διέμενε στο ξενοδοχείο «Penta» του Μονάχου, στο οποίο δεν πλήρωσε τα έξοδα διαμονής του -περίπου 15.000 μάρκα- με αποτέλεσμα να προφυλακισθεί. Οι δύο Έλληνες δεν έχουν απασχολήσει ξανά τις διωκτικές αρχές της Γερμανίας για σοβαρή εγκληματική ενέργεια. 

Οι δύο Έλληνες και ο Σέρβος επιχείρησαν να πωλήσουν -τον Φεβρουάριο του 1992- το στεφάνι σε έλληνα ζωγράφο που είχε γεννηθεί το 1964, στο Μόναχο. Ο ζωγράφος, ο οποίος σήμερα ζει στο Μαρούσι και ταξιδεύει συχνά στη Γαλλία, αρνήθηκε τη συναλλαγή. 

Μετά από σύσταση του ζωγράφου, οι αρχαιοκάπηλοι απευθύνθηκαν στον αυστριακό αρχαιοπώλη, με έδρα τη Βασιλεία της Ελβετίας, Κριστόφ Λεόν. Μέσω αυτού και του Σάιμς, το χρυσό στεφάνι κατέληξε στο Μουσείο Γκετί των ΗΠΑ. 

Σύμφωνα με τα έγγραφα που βρίσκονται στην ΕΛΑΣ, στη συγκεκριμένη συναλλαγή ενεπλάκη και ο γερμανός ιδιώτης Μαλφρεντ Ντελιτς -με τη χρήση της εταιρείας "Price Tipr GMBH"- o οποίος απεβίωσε, δύο χρόνια αργότερα.

Κύριος στόχος των αξιωματικών της ΕΛ.ΑΣ. είναι τώρα η ανάκτηση και η επιστροφή του αρχαίου στεφανιού στην Ελλάδα, με την προσέγγιση των ελλήνων μεταφορέων του στο Μόναχο προκειμένου να καταγραφεί όλη η λαθρεμπορική διαδρομή του.

Ένα δεύτερο δείγμα της δράσης του Νίνο Σαβόκα είναι η μεταφορά εκατοντάδων αρχαίων αντικειμένων από την περιοχή της Θεσσαλίας, με την εμπλοκή των αρχαιοκαπήλων Στέφανου Ζησόπουλου (πέθανε στη φυλακή), Πέτρου Ατσιδάκου, Ιωάννη Φανουράκη και άλλων, η οποία αποκαλύφθηκε, τον Σεπτέμβριο του 1993. Αυτά τα αρχαία αντικείμενα προορίζονταν για την γκαλερί του Σαβόκα στο Μόναχο και πιθανόν μετά για τους Σάιμς και Μιχαηλίδη. 

Στην υπόθεση αυτή είχε αναμειχθεί και τα όνομα του τότε -το 1993, δηλαδή- υπαρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας M. Νηστικάκη, ο οποίος κάθησε στο εδώλιο του κατηγορουμένου, αλλά αθωώθηκε. 

Ο κ. Νηστικάκης έδωσε «παρών» σε μια συναλλαγή για την αγορά των αρχαίων αντικειμένων, στο ξενοδοχείο «Ελληνικό», στη λεωφόρο Ποσειδώνος. Τότε, όμως, είχε υποστηρίξει ότι η παρουσία του σχετιζόταν με το ενδιαφέρον του για τον εντοπισμό των αρχαίων που είχαν κλαπεί, τον Απρίλιο του 1990, από το Μουσείο της Κορίνθου. 

Τα αρχαία από το Μουσείο εντοπίστηκαν, στις 7 Σεπτεμβρίου 1999, στο Μαϊάμι και διαπιστώθηκε ότι είχαν κλαπεί από τον σεσημασμένο σε υπόθεση διακίνησης κοκαΐνης Τρύφωνα Καραχάλιο και συνεργάτες του. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι ένα σημαντικό «κομμάτι» από τα αρχαία της Κορίνθου πωλήθηκε, μέσω του οίκου Sotheby's, στη Νέα Υόρκη, παρ' ότι ήταν καταγεγραμμένο ως κλαπέν από μουσείο. 

Σημειώνεται ότι για τον οίκο Sotheby's έχουν εκφρασθεί υπόνοιες ότι ίσως λειτουργούσε ως «πλυντήριο» για τα αρχαία αντικείμενα και των Σάιμς - Μιχαηλίδη. Αναφέρεται, τέλος, ότι μετά την αποκάλυψη της υπόθεσης Ζησόπουλου - Φανουράκη και λοιπών, εκπρόσωπος του υπουργείου Πολιτισμού μετέβη στο Μόναχο για να ελέγξει την γκαλερί του Σαβόκα. H δράση του, όμως, δεν σταματούσε...

Ένα τρίτο δείγμα γραφής ήταν ο εντοπισμός 187 αρχαιοτήτων, προϊόντων λαθρανασκαφών από την περιοχή της Αχαΐας, το 1994, στο Μπρίντιζι της Ιταλίας. Τα αρχαία αντικείμενα έφθασαν με το πλοίο μέσω Πάτρας και μεταφορείς τους ήταν οι αρχαιοκάπηλοι, «σύνδεσμοι» του Σαβόκα, A. Σακκάς και Γ. Κλείδωνας. 

Τα αρχαία επεστράφησαν στην Ελλάδα το 1997, ύστερα από ενέργειες του εφόρου αρχαιοτήτων B. Αραβαντινού, ο οποίος τεκμηρίωσε ότι προέρχονταν από συγκεκριμένη λαθρανασκαφή μυκηναϊκών τάφων στη θέση Καλαμάκι της Αχαΐας, καθώς και από λαθρανασκαφές σε διάφορες περιοχές της Θεσσαλίας, της Μακεδονίας, της Ηπείρου, της Βοιωτίας κ.ά. 

Όπως ανέφερε μιλώντας στο «Βήμα» ο κ. Αραβαντινός, «ήταν μια δύσκολη έρευνα σχετικά με την προέλευση των αρχαίων και τη δραστηριότητα του Σαβόκα. Ο ιταλός αρχαιοπώλης χρησιμοποίησε έναν δικό του πραγματογνώμονα για να διεκδικήσει τα αρχαία και καθυστέρησε τον επαναπατρισμό τους». Οι δύο έλληνες συνεργάτες του Σαβόκα καταδικάστηκαν, τον Οκτώβριο του 1999, σε 12 χρόνια κάθειρξη. 

Πατήρ, υιός και αρχαία κεφαλή

Στην επιχείρηση Σαβόκα υπήρχε και οικογενειακή συμμετοχή. Στις 3 Μαΐου 1995, είχε συλληφθεί από τις ελληνικές αρχές για διακίνηση αρχαιοτήτων και ο 74χρονος τότε Τζιουζέπε Σαβόκα, πατέρας του Νίνο (έχει αποβιώσει και αυτός), ο οποίος συνεργαζόταν με τον έλληνα «συνάδελφό» του Νίκο Σαλτογιάννη και δύο ακόμη άτομα. Σύμφωνα με πληροφορίες, μετά τον θάνατο του Νίνο Σαβόκα, το 1998, σε ηλικία 48 ετών από καρδιακό επεισόδιο, έχει δραστηριοποιηθεί στη χώρα μας μια γυναίκα συγγενής του.

Επίσης, Σαβόκα και Σάιμς συνεργάστηκαν στην αγοραπωλησία μιας αρχαίας κεφαλής, μάλλον του Θεού Απόλλωνα, πιθανόν γλυπτό του Φειδία που ανακαλύφθηκε το 1995, από τον 58χρονο Ιταλό Πέτρο Κασάντα, σε λαθρανασκαφή, κοντά στον αρχαιολογικό χώρο των «λουτρών» του ρωμαίου αυτοκράτορα Κλαύδιου. 

Ο Κασάντα παρέδωσε το άγαλμα στον Σαβόκα προκειμένου να το πουλήσει σε δύο αμερικανικά μουσεία, για 6 εκατομμύρια δολάρια. Υπήρξε, όμως, πρόβλημα σε αυτή τη συναλλαγή και ο Σαβόκα έδωσε το άγαλμα στον Σάιμς, ο οποίος το αποθήκευσε στην γκαλερί του, στο Λονδίνο. Όταν, όμως, πέθανε ο Σαβόκα, οι ιταλικές αρχές εντόπισαν τα παραστατικά της συναλλαγής του με τον Σάιμς και ο τελευταίος αναγκάστηκε να τους παραδώσει το άγαλμα... 

Τέλος, οι ελληνικές αρχές εκτιμούν ότι μέσα από το ίδιο κύκλωμα διακινήθηκε -το 1998- το ορειχάλκινο άγαλμα εφήβου που βρήκαν ψαράδες, έξω από την Πρέβεζα και το οποίο παραδόθηκε πάλι στον αυστριακό αρχαιοπώλη Λεόν από τον έλληνα μεταφορέα M. Κοτσαρίδη, ο οποίος συνελήφθη από τις γερμανικές αρχές. Το άγαλμα αυτό πουλήθηκε, πάλι, μέσω του ίδιου διαύλου, στο Μουσείο Γκετί.

ΠΗΓΗ